دلایل رویکرد مثبت کشورهای عربی :
مشی معتدل ، توسعه محور و وحدت گرای هاشمی رفسنجانی است
دکتر علی احمدی نماینده سابق مجلس شورای اسلامی وکارشناس امور بین الملل طی یادداشتی به بررسی دلایل رویکرد مثبت قریب به اتفاق کشورهای عربی ازجمله عربستان و عراق به آیت الله هاشمی رفسنجانی پرداخته و آن را بر پایه۲ متغییر شخصیتی وجایگاه حقوقی ایشان در نظام قابل تحلیل برشمرد ه و آورده است : مشی معتدل ، توسعه محورو وحدت گرای هاشمی رفسنجانی که حاصل جمع جبری صفر را تعقیب نمی کند همواره موردتوجه بسیاری از کشورهای دنیا بوده و کشورهای عربی نیز از این قاعده مستثنی نیستند واز هر فرصتی برای ابراز تمایل خود به همفکری وهمرارهی در مدلهای مورد نظر ایشان استفاده می کنند که بارزترین آنهاپادشاه عربستان و آخرین تجلی آن سفر ۶ روزه ایشان به عراق است .
جایگاه و شخصیت آیت الله هاشمی رفسنجانی در سطح بینالملل بر پایه دو متغیر قابل تحلیل است. یکی متغیرشخصی و دوم متغیر نقشی. بر پایه متغیر شخصی، افکار عمومی دنیا وی را فردی فاقد جنبه های ایدیولوژیک و دارای توان و قابلیت چانهزنی بالا می دانند. درحقیقت ایشان را اهل گفتگو میدانند و معتقدند ایشان حاصل جمع جبری صفر را تعقیب نمیکند و در دیپلماسی دیدگاههای وی را بر محور اقتصاد تعریف میکنند تا سایر جنبه های ایدئولوژیک، به عنوان مثال ارتباط خط آهن سراسری ایران به آسیای مرکزی و همینطور بازسازی و تجدید سازمان اکو از جمله این شاخص ها تلقی می شوند.
اما از حیث متغیر نقشی، افکارعمومی دنیا برای هاشمی رفسنجانی در سیاستهای ایران اعم از سیاست داخلی و سیاست خارجی نقش برجسته قائل است، فارغ از این که برداشت افکار عمومی دنیا با واقعیتهای داخلی منطبق و هماهنگ باشد یا خیر؟ استقبال کشورهای مختلف ازهاشمی رفسنجانی نشان دهنده تمایل آنان برای ارتباط با ایران است. یعنی به عبارت دیگرآنها علامت میفرستند که مدل مورد قبول هاشمی را قبول دارند. لذا مدل رفتاری ایشان از جمله مواردی است که مطلوب و مورد پسند سایر کشورها است.
دلایل استقبال عربستان و کشورهای عربی از آقای هاشمی رفسنجانی نیز بر پایه همین دو متغیر قابل تحلیل است. از یک طرف هاشمی رفسنجانی رابطه شخصی نزدیکی با پادشاه عربستان سعودی یعنی ملک عبدالله دارد و از طرف دیگر ملک عبدالله از جایگاه بالای آقای هاشمی در میان روحانیت و جامعه مذهبی و سنتی ایران واقف است.
به نظر میرسد که ملک عبدالله سه هدف عمده را دنبال میکند و این سه هدف را با سیاستها و مدل رفتاری آقای هاشمی رفسنجانی تعارض کمتری دارد، یکی اینکه عربستان سعی دارد در ارتباط با گروههایی نظیر القاعده و جریانات تند سیاسی و مذهبی فاصله بیندازد و لذا برخی اقدامات را در داخل عربستان شروع کرده است.
همچنین در عرصه سیاست خارجی نیز برخی اقدامات را آغاز نموده است.
از سوی دیگر عربستان میخواهد پایگاهی مطمئن برای تامین انرژی اروپا و آمریکا باشد و در ذهن سیاستمداران غربی این موضوع را نهادینه کند. این موضوع نیازمند ثبات و امنیت در منطقه است که با مشی و مدل رفتاری نیرو هایی همچون آیت االله هاشمی رفسنجانی آن را هماهنگ تر می بیند.
از سوی دیگر عربستان از قدرت ایران هراس دارد و نگران است که ایران حامی و پشتیبان نیروهای تندی شود که سعی دارند نظم منطقه را به هم بریزند. لذا تلاش می کند تا سیاستها و نگرشهایی که مبتنی بر جنبههای ایدیولوژیک و رادیکال در سطح منطقه است را کاهش دهد. بر این اساس علاقهمند است و تمایل دارد که افرادی با مدل رفتاری آقای هاشمی رفسنجانی منطقه را مدیریت کنند.
از طرف دیگر ملک عبدالله میخواهد رسالت تاریخی خود یعنی عبورعربستان از گردنه تندروی را دنبال کند و عبور از این گذرگاه به ثبات بیشتری نیاز دارد.
باید استقبال مسوولین و مقامات عراقی از آقای هاشمی رفسنجانی و هیات همراه را نیز بر پایه همین دو متغیر قابل بررسی دانست. دولتمردان کنونی عراق از دوستان شخصی آقای هاشمی رفسنجانی هستند، آقای طالبانی رییسجمهور عراق، حزب اتحادیه میهنی و مجلس اعلا عراق و خانواده حکیم روابط دوستانه ای با ایشان دارند.
از طرف دیگر بدنه حوزه نجف سنتی است و بر خلاف حوزه علمیه قم، حوزه علمیه نجف فاقد جنبههای ایدیولوژیک است و مهمتر این که آقای هاشمی رفسنجانی رابطه خانوادگی و شخصی هم با خانواده امام( ره) و هم برخی خانوادههای روحانی و مراجع در نجف دارد. از طرف دیگر عراق عمق استراتژیک ایران تلقی میشود از یک طرف همسایه ایران و از طرف دیگر دارای پیوندهای تاریخی و فرهنگی با جامعه ایران است و مهم تراینکه برخی الزامات ساختاری در عراق وجود دارد که دولتمردان عراقی را وادار به ارتباط گرم و بیشتری با ایران می کند. از جمله این الزامات می توان به تعارض مردم شیعه در جنوب عراق با عربستان سعودی و برخی کشورهای حاشیه جنوب خلیجفارس و تعارض اتحادیه میهنی و کردها با ترکیه و بن بستی که در ارتباط با سوریه دارند، اشاره کرد.
بنابراین آنچه سبب میشود استقبال از آیت الله هاشمی رفسنجانی در کشورهای عراق،عربستان و سایر کشورهای عربی برجستهتر از سایر مقامات ایرانی نمود داشته باشد علاوه بر اشتراکات فرهنگی، سیاسی، جغرافیایی و اقتصادی که برای همه مسوولین یکسان است به دو متغیر شخصی و نقشی هاشمی رفسنجانی در تحولات ایران و ارتباط با سایر شخصیتها و کشورها برمیگرد.
